Nasze nowości

Nasze nowości

Wigilia

Zestaw wigilijnego naczynia ceramicznego. Producent - PG „Pokutska Ceramika”

Wigilia, czyli „Bogata Kutia” - jedno z najbardziej mistycznych wydarzeń w przededniu Bożego Narodzenia. Wszystkie jego obrzędy i rytuały mają dawne znaczenie sakralne.

A co o tym piszą współcześni badacze, etnografowie i poprostu grafomani? – tu z pomocą przychodzi Google.

W Ukrainie do tej pory zachowały się wielowiekowe tradycje, z których jedną jest - dwanaście postnych potraw wigilijnych. Zwykle jest to kutia z przenicy, kompot z suszu, barszcz, gotowany groszek, smażona kapusta, ryby, pierogi, ziemniaki, grzyby, gołąbki, pączki. Istnieją pewne różnice regionalne, ale ogólnie menu jest podobne.

Wikipedia, dla przykładu, uważa, że główne dania obrzędowe na Wigilię to kutia i uzwar (kompot z suszu). Pozostałe dania mogą dość znacznie się różnić w zależności od regionu i zamożności rodziny. Głównym wymaganiem jest to, że dania muszą być postne, ponieważ wigilia przypada na ostatni dzień adwentu.

Dania przyrządzane na Wigilię:

Kutia; kompot z suszu; placuszki z grochu; ryby smażone lub w galarecie; chudy barszcz z grzybami i suszonymi śliwkami; kapusta zasmażana z grzybami, gołąbki z ryżem, duszoną marchewką i pasternakiem lub gołąbki pod sosem grzybowym z kaszą jaglana przyprawiona grzybami smażonymi na oleju; sałatka z buraków i śledzia; sałatka z kiszonych ogórków, kiszonej kapusty i cebuli; naleśniki z fasolką; ostra przyprawa z tartego czosnku, czarnego pieprzu, zielonego koperku, koncentratu pomidorowego i oleju; pączki z czosnkiem i na słodko; kałacze; nadziewane buraki, warzywa (marchew, buraki, kapusta), jabłka, gruszki, śliwki (czasami marynowane); grzyby; placki z miodem; bożonarodzeniowe gwiazdki; chude pierogi z ziemniakami, fasolą i kapustą; tarte placki na oleju bez jajka i „galambec” z kaszy kukurydzianej (Zakarpacie); „krepliki” do chudego barszczu (obwód Iwano-Frankowski) [3].

Niezły wybór dla nałogowego smakosza, ale idziemy dalej.

Na stole musi być kutia – główne danie obrzędowe. Przyrządza się z pszennych lub jęczmiennych ziaren. Do ugotowanego ziarna dodaje się słodu. Garnek z kutią stawia się na pokutiu w kłębku pachnącego siana, przykrywa się chlebem i odrobiną soli.

Ponieważ uważa się, że w czasie narodzin Słońca, czyli na Boże Narodzenie, duchy Przodków z nadejściem zmroku zamieszkują w domu, ku ich czczi i stawia się na honorowym miejscu (na pokutiu) Diduch, obok którego mają być kutia i uzwar – obrzędowe dania przyrządzane na stypę

Na szczególną uwagę zasługuje rytuał wnoszenia kuti, którą zwykle niesie gospodyni:

- Kutie na pokucie, uzwar - na bazar, a pierogi - na targ.

Garnek z kutią stawia się na pokutiu w kłębku pachnącego siana, przykrywa się chlebem i odrobiną soli. [1].  

Chleb wigilijny, który nazywany jest Karaczunem, symbolizuje osiągnięcia pierwotnej kultury oraz postać Dziadów. [2].

Szukamy dalej.

W tradycji chrześcijańskiej potrawy symbolizują dwunastu apostołów. [3].

Szczegółowe tłumaczenie odnajdujemy u metropolity. prot. dr Michała Dymyda [4]:

1. Kutia - gotowana pszenica z miodem i makiem jest aktem ofiary Bogu, bo pszenica z miodem to sakralna część Wigilii. Mak - symbol męczeństwa, niewinnie przelanej krwi. Miód - symbol czystości, słowa Bożego.

2. Groch - symbol Bożej wiosny, która zawsze odradza się w człowieku po upadku.

3. Kapuśniak - kapusta występuje jako symbol prostoty, a jednocześnie wytrzymałości, jedności dookoła jednej, trwałej podstawy.

4. Barszcz - symbol zwycięstwa dobra. Ponieważ gospodyni przygotowuje chudy barszcz z różnych pospolitych roślin które daje ziemia, jak chrześcijanin krztałci swoją wolę z prostych codziennych małych zdrowych praktyk, których nauczył się z domu rodzinnego lub dobrego chrześcijańskiego społeczeństwa. Wigilijny barszcz jest zakwaszony zakiszonymi wcześniej burakami, dlatego ma ciemno-czerwony kolor. Symbolizuje to krew betlejemskich niewiniątek pomordowanych z rozkazu Heroda.

5. Gołąbki - sama nazwa tego dania wskazuje na symbolikę. Gołąb - symbol miłości Pańskiej i Ducha Świętego, symbol piękna i siły otrzymanych od Stwórcy.

6. Ryby - w początkach chrześcijaństwa ryba została przyjęta jako symbol Chrystusa przez wielu Ojców Kościoła. Znak ryby był pierwszym monogramem Chrystusa. Grecki skrót Ίχθύς - imię Jezusa - czyta się jak "ryba". Właśnie bracia rybacy zostali pierwszymi uczniami Jezusa, który powiedział im, że będą oni "rybakami ludzi". Wierni uczniowie Chrystusa, jak i On sam, byli jak te ryby, które są bezpieczne jedynie w "wodzie nauki". Trzech przeplatających się ryb lub trzy ryby z jedną głową symbolizują Trójcę Przenajświętszą.

7. Pierogi - symbolizują obfitość. Miejsce człowieka Pan ustanowił w Królestwie Bożym, gdzie czuje się dobrze "jak pieróg w maśle".

8. Naleśniki - to swoisty symbol słońca. Nowym Słońcem dla chrześcijan stał się Jezus Chrystus.

9. Kasza jaglana - symbolizuje prokreacje - to lud Boży, który zjednoczył się dookoła nowonarodzonego Jezusa. Kasza jaglana jest symbolem powszechnego zjednoczenia ludzi, które zawdzięczamy poświęceniu rodzaju ludzkiego, że do nas przyszło przez wcielenie Syna Bożego.

10. Bułeczki (placki) - symbol zdrowia i szczęścia, które człowiek jest w stanie uzyskać w stałym kontakcie z nowonarodzonym Jezusem.

11. Uzwar – woda jest symbołem życia, które daje każdemu człowiekowi. Woda święcona jest symbolem oczyszczenia ciała i duszy.

12. Pączki na słodko - święci w niebie, którzy uwierzyli w Jezusa Chrystusa i otrzymali życie wieczne. Jest ich miliony i każdy człowiek, a szczególnie chrześcijanin, powołany jest do tego słodkiego, pełnowartościowego, wiecznego życia. Słowo "święto" pochodzi od "święty" i stąd pączki - symbol święta i radości darowanych przez Boga ludziom.

Cóż, założeń jest wiele, obrzędy często są traktowane inaczej. Sprobuję wyszczególnić jeszcze jedną teorię.

Jestem pewna, że o tym, o czym pójdzie mówa dalej, mało kto wie lub słyszał. Przynajmniej w zasobach sieci tę informację nie znalazłam. Jestem pewna, że wielu zobaczą w tym wymysły lub wręcz głupotę. Dlatego ostrzegam, że nie przyswajamy sobie prawa do niepodważalnej prawdy.

Tak więc zacznijmy.

Poniższa teoria opiera się na badaniach religijno-naukowych. Antroposofia - droga poznania, powołana doprowadzić duchowość w człowieku do duchowości we Wszechświecie.

Święta Bożego Narodzenia - znajdujemy u Steinera [5,6] - to święto harmonii z całym Wszechświatem. Idea Bożego Narodzenia polega na zrozumieniu pochodzenia człowieka w odległej przeszłości od sił dobra, prawdy i sprawiedliwości. Jeszcze przed wprowadzeniem święta Bożego Narodzenia obchodziło się nieco inne, co miało tę samą ideę, którą w przyszłości objęło Święto Narodzin Jezusa.

Wraz ze zbliżaniem się świąt Bożego Narodzenia w duszy ludzkiej zawsze odradza się coś znaczące, to o czym można powiedzieć tak: jeżeli człowiek prawidłowo patrzy na świat, to zawsze może ożywić w sobie wiarę w człowieka, pomimo rozdarcia wewnętrznego i zamętu życia.

W tym znachodzimy ideę pochodzenia i rozwoju człowieka.

Dla tego, żeby zostały zrozumiałe wyjaśnienia w sprawie wigilijnych symboli (czyli 12 potraw na stole), krótko opiszę niektóre ważne szczegóły.

Zastanówmy się, z czego składa się człowiek.

1. Fizyczne (mineralne) ciało. Ciało fizyczne ma również kamień, ale człowiek różni się od kamienia. Cóż, idziemy dalej.

2. Eteryczne (życiowe) ciało. Człowiek rozwija się, odżywia, mnoży. Roślina również. Ale człowiek różni się od rośliny.

3. Ciało astralne (zmysłowe) ciało. Człowiek posiada właściwości czuć zapachy i smaki, ból i radość. Rośliny tych umiejętności już nie mają, ale mają zwierzęta. Jednak człowiek jest inny od zwierząt.

4. Ludzkie „Ja” jest przebudzeniem woli, świadomości. Zwierzę nie może powiedzieć sobie "Ja". Z pomocą swego "Ja", człowiek może zmieniać ciała astralne i eteryczne.

5. Pielęgnując swe "Ja" człowiek pracuje nad ciałem astralnym i uszlachetnia namiętnośći poprzez wstrzemięźliwość, moralność, inne. Czym więcej jest człowiek inteligentny i wykształcony, tym więcej jego "Ja" pracowało nad ciałem astralnym. To, co człowiek sam stworzył w ciele astralnym-  piąte ciało - nazywa się Manas lub duch ludzki.

6. Człowiek również może rozwijać i swoje ciało eteryczne. Udoskonalone z pomocą "Ja" ciało eteryczne, nazywa się Buddhi lub duch życia (Anima spiritualis).

7. Najwyższym darem, który może otrzymać człowiek na ziemi, jest możliwość pracy nad doskonaleniem swego ciała fizycznego. To znaczy zarządzać oddychaniem, pracą narządów, śledzić procesy nerwowe organizmu i kierować procesem myślenia. Ten siódmy składnik osóby człowieka jest Atma lub duch boży.

Wracając do 12 potraw wigilijnych, podstawową z których uważa się kutia - symbolizuje ona nic innego, jak ... człowieka. Składa się ta główna potrawa z 7 elementów. Przyjrzyjmy się im uważnie, nawiązując do podanej wyżej informacji o tym z czego składa się człowiek.

.1 Makutra. Glina, z której stworzony został człowiek. To, czym jest nasze ciało.

2. Woda, bez której niemożliwe jest życie człowieka, symbolizuje ciało eteryczne.

3. Miód nadaje smak naszej kuti i symbolizuje tym smak życia, nasze ciało astralne.

4. Orzech, nawet kształtem przypominając mózg człowieka, oznacza myślenie, świadomość, to jest ludzkie "Ja".

5. Utarty mak obudza zdolności parapsychologiczne i jest symbolem duchu ludzkiego.

6. Winogrona, symbol oczyszczonego eterycznego ciała, niosą w sobie znak duchu życia.

7. Pszenica lub jęczmień symbolizują to, co otrzymujemy po tym, jak człowiek przejdzie cały cykl rozwoju na ziemi, oczyszczając swoje ciało fizyczne - duch boży.

Kutia odpowiada Koziorożcu. Pod tym znakiem narodził się Chrystus. Jednak na długo przed jego urodzeniem, to Święto było przypomnieniem o tym, jak w epoce starożytnej Lemurii z niebiańskich wyżyn nieśmiertelna dusza zeszła na Ziemię i została zjednoczona z ludzkimi ciałami. Do tego czasu dusza nieświadomie pracowała w mroku, a błysk świadomości symbolicznie oznacza zwycięstwo Słońca.

Na Boże Narodzenie w człowieku muszą się rodzić nowe pomyśły, nowe idee. Ze święta wspomnień Boże Narodzenie powinno stać się świętem dnia dzisiejszego, które człowiek współczesny obchodzi jak narodziny [9].

Dwanaście świętych sił Wszechświata, dwanaście dań symbolicznie przedstawione są w dwunastu znakach zodiaku.

1. Koziorożec - kutia;

2. Wodnik - barszcz;

3. Ryby - ryby (jedyne danie na stole, które pasuje do królestwa zwierząt);

4. Baran - wino lub miód pitny;

5. Byk - gołąbki z kaszy jaglanej;

6. Bliźnięta - krepliki z cebulą;

7. Rak - kompot z suszu: gruszek i jabłek. Uzwar stawia się na pokutiu (kąt w ukraińskiej chłopskiej chacie, znajdujący się po przekątnej od pieca, gdzie zbiegają się krawędziami dwie ławki i miejsce w jego pobliżu. Najświętsze i najbardziej zaszczytne miejsce w domu [3]). Symbolem Raka - Księżyc. Księżyc jest to poprzednia inkarnacja Ziemi;

8. Lew - pączki z czosnkiem;

9. Panna - grzyby;

10. Wagi - trójkątne pierogi z kapustą;

11. Skorpion - sól (jedyne co przy wigilijnym stole odpowiada królestwu minerałów);

12. Strzelec - groch.

Dalej opisane są przepisy potraw wigilijnych. Pragnę zauważyć, że gdy powstawały tradycje wigilijne żadnych ziemniaków, pomidorów, przypraw w Ukrainie nie było, dlatego podane przepisy są bardzo proste i autentyczne.

KUTIA

Ziarna pszenicy (proso, jęczmień) wypłukać zimną wodą, gotować aż będą miękkie. Mak opłukać, zalać wrzątkiem i rozgotować na małym ogniu do miękkości, po czym odcedzić i ucierać w makutrze do białości mieszanki, dodać miód. Ugotowane ziarno pszenicy umieścić w misie z utartym makiem, wymieszać, dodać orzechy, rodzynki.

BARSZCZ

Zakisić buraki: pokroić w plastry, zalać zimną wodą i zostawić na tydzień w drewnianej beczułce, dodając sciętą skurkę z chleba razowego. Barszcz gotować na otrzymanym zakwasie. Ugotować świeże buraki, obrać ze skórki, pokroić w plastry, zalać zakwasem, dodać sól, olej z konopli lub lnu.

Rosół z ryby

2 kg ryb, 2 cebule, 2 średnie marchewki, sól

Rybę umyć, sprawić, odgłowić, odciąć ogon i płetwy, odfiletować, filety pokroić na duże kawałki. Głowę, płetwy, ogon, kości gotować osobno przez 2 godziny pod zamkniętą pokrywą, dodać marchew, cebulę, sól. Wywar odcedzić, wrzucić kawałki ryby, gotować aż zmiękną (20-25 minut).

Gotową rybę wyjąć i ostudzić. Ułożyć rybę w naczyniu, zalać wywarem i schłodzić.

WINO

Na przestrzeni 2000 lat chrześcijaństwu nie wolno było nauczać o reinkarnacji. Miało to podłoże wychowawcze. W starożytnych Misteriach używano tylko wodę, w chrześcijańskich - wino, ponieważ duchowieństwo po użyciu wina miało się pozbyć wiedzy o reinkarnacji. Ci, którzy spożywają wino, nie mogą dojść do prawdziwego poznania Manas, Buddhi, Atmy, jak również zrozumieć reinkarnację.

GOŁĄBKI Z KASZĄ JAGLANĄ,

Główkę słodkiej kapusty odgotować we wrzątku, poprzednio wycinająć z kapusty głąb. Grube nerwy liści trzeba odkroić. Kaszę jaglaną wypłukać, zalać wodą, doprowadzić do wrzenia i przecedzić na sito. Następnie doprawić ję lekko zrumienioną i posiekaną cebulką i marchwią, dodać sól. Przyprawioną kaszę, ułożyć w przygotowane liście kapusty, zawijać w gołąbki i włożyć do glinianego garnka, zalać osoloną wodą i dusić w piekarniku do miękkości.

Na 1 kg świeżej kapusty - 1 szklanka prosa, 2 marchewki, 1 cebula, 1 łyżka mąki pszennej. Można wziąć liście winogronowe lub z buraków.

KREPLIKI

Mąka pszenna - 2 szklanki, woda - 0,5 szklanki, olej, śledzie - 200 g, cebula - 1 szt

Cebulę posiekać, podsmażyć na oleju do złotego koloru

Śledzie oczyścić z kości, pokroić drobno, wymieszać z podsmażoną cebulą.

Zagnieść ciasto, cienko je rozwałkować, wyciąć niewielkie krążki, dodać w środek nadzienie, zlepić jak pierogi.

Gotować w osolonej wodzie, odgotowane polać olejem

UZWAR (KOMPOT Z SUSZU)

Jeden z najbardziej popularnych tradycyjnych napojów.

Wysuszone jesienią na słońcu owoce z ogrodu - śliwki, gruszki, jabłka - zalać wrzątkiem, zaparzyć w piecu, odstawić, odcedzić i schłodzić.

Na Boże Narodzenie kompot stawiano w pięknym dzbanie wraz z kutią na pokutiu. Obok w miseczce, nakładano wyjęte z wywaru gruszki, śliwki, jabłka ogonkami do góry, by można było je wygodnie wziąć.

PĄCZKI Z CZOSNKIEM

400 g mąki pszennej, 1 łyżka cukru, 12 g drożdży, 10 g masła, 3/4 szklanki wody.

W ciepłej wodzie rozpuścić drożdże, cukier, sól i 1/4 przygotowanej mąki, zagnieść ciasto, zaczekać jak podejdzie. Następnie dodać pozostałą mąkę, olej, dobrze wymieszać i ponownie dać podejść.

Z ciasta zrobić pączki o masie 25 g, dać podejść. Piec w piekarniku.

Dla polewy - 30 g czosnku, 1 łyżkę masła, 0,5 szklanki kwasu chlebowego. Czosnek rozetrzeć z solą, dodać olej, kwas chlebowy i dobrze wymieszać.

ZUPA GRZYBOWA

Grzyby leśne suszone, 2 cebule, 1 marchew, 1,5 l wody.

Grzyby moczyć 2-3 godziny w zimnej wodzie. Zlać wodę, grzyby zalać ponownie i gotować 1,5-2 godziny na małym ogniu. Na 20 minut przed zakonczeniem gotowania wrzucamy poprzednio podpieczone warzywa, sól.

PIEROGI Z KAPUSTĄ

Mąka pszenna - 3 szklanki, woda - 1 szklanka, olej roślinny, sól, kapusta - 300 g, cebula - 1 szt

Kapustę pokroić, podsmażyć na maśle, wymieszać z podsmażoną cebulą, dodać sól.

Zagnieść ciasto, cienko je rozwałkować, wyciąć kwadraty, włożyć nadzienie, zlepić krawędzi po przekątnych.

Gotować w osolonej wodzie, odgotowane pierogi polać olejem.

GROCH

Zasypiać groch do połowy glinianego garnka, wlać ciepłej osolonej wody, tak aby woda była na 2-3cm powyżej grochu, przykryć, wstawić do piekarnika na 3 godziny. Podawać z zasmażką z cebuli i masła.

Wykorzystane źródła

1.    Воропай О. Звичаї нашого народу: Етнографічний нарис. - Київ: Оберіг, 1993. - 590 с.

2.    Ксенофонт Сосенко. Культурно-історична постать Староукраїнськиx Свят Різдва і Щедрого Вечора. Львів, 1928. СІНТО, Київ 1994. 343с.

3.    Вікіпедія.

4. Митр. прот. д-р Михайло Димид. Символіка Свят-вечірньої проскомидії. http://pokrovact.com/docs/sviat-vechir.html

5.    Рудольф Штайнер. Рождество как праздник инспирации.

6.    Рудольф Штайнер. Знаки и символы Рождества.

7.    Рудольф Штайнер. Праздники года.

8.    Рудольф Штайнер. У врат теософии.

9.    Рудольф Штайнер. Энциклопедия духовной науки. Т.1.